Rob Napier, de schrijver van Reconditioning an Eighteenth-Century Ship model VALKENISSE, Retourschip of 1717, begint deze negende Scheepshistorie met het artikel
‘Het raadsel van de schaalverhouding’.
Rond 1990 vroeg het Museum of Fine Arts in Boston, Massachusetts, USA, aan Napier of hij het model van de Valkenisse, een retourschip dat waarschijnlijk dateert van 1717, van een tuigage wilde voorzien. Bijna alle rondhout moest opnieuw gemaakt worden en daarvoor was de schaal van het model nodig. Dat Napier het raadsel van de schaalverhouding wist op te lossen, is duidelijk, want in 2003 was het model van de Valkenisse gerestaureerd en hertuigd. Hoe dat alles tot stand kwam, staat te lezen in dit nummer van Scheepshistorie.
‘De schrik van de zeerovers. De onsterfelijkheid van Jan van Speijk’ is een mooi opgezet artikel, voorzien van veel illustraties, door Graddy Boven, de conservator/adjunct-directeur van het Marinemuseum in Den Helder. ‘Dat Jan van Speijk zijn schip liever tot ontploffing brengt dan het in handen van de vijand te laten vallen, blijkt uit zijn historische woorden ‘ Dan liever de lucht in!’ Die woorden kan een ieder zich nog wel herinneren uit zijn of haar geschiedenislessen.
Kees van der Ende en Wouter Heijveld hebben een groot verhaal geschreven over ‘De geschiedenis van een stoere doorzetter, de Volharding 1’, een stoomsleepboot die in 1929 in de vaart kwam als de Harmonie 6 en nu nog steeds rondvaart. Ze verdiepen zich in de geschiedenis van de sleepvaart en verhalen over de NV Sleepbootmaatschappij Harmonie die in december 1928 Scheepswerf ‘De Hoop’ te Neder-Hardinxveld de opdracht had gegeven tot de bouw van deze sleepboot.
Sinds 2003 is Het Havenmuseum te Rotterdam officieel eigenaar van de Volharding 1. Hoe dat allemaal zo gekomen is, kunt u lezen in dit artikel met zijn vele – ook mooie historische - foto’s en tekeningen. Er is zelfs een zeemansmodel gemaakt van de stoomsleepboot en wel door L.A. de Jongh, een voormalige kapitein bij de rederij Volharding. Het werd in 1975 door het Maritiem Museum Prins Hendrik te Rotterdam aangekocht.
Hierna laat Remmelt Daalder zijn licht schijnen op het schilderij ‘De Zeeslag bij Gibraltar in 1607’, in 1622 vervaardigd door Cornelis Claesz van Wieringen.
Het volgende artikel wordt geschreven door Ab Hoving over de voorbereiding, de bouw en de exploitatie van het Utrechts Statenjacht. Het is alleen jammer dat niet alle foto’s scherp afgedrukt zijn, terwijl er in het boek over het Utrechts Statenjacht, ook van de hand van Ab Hoving, de prachtigste foto’s staan.
Jeroen Zuidland neemt de geschiedenis van Abel Tasman, de zeevaarder, onder de loep, waarbij zijn expeditie van 1642-1643 centraal staat. Tasman voerde het commando over twee schepen: het jacht Heemskerck en het fluitschip Zeehaen en ontdekte Tasmanië en Nieuw-Zeeland. In opdracht van het Nationale Scheepvaartmuseum Hobson’s Wharf in Auckland, Nieuw-Zeeland zijn door Ab Hoving modellen van deze twee schepen gemaakt. Jammer, maar ook nu zou de kwaliteit van de foto’s beter kunnen.
Als laatste krijgt het Rotterdams Havenmuseum aandacht van Henk van der Biezen.
Het is weer een zeer gevulde Scheepshistorie. 

(recensie Elly Meijn)     

Scheepshistorie 10

De Lemster beurtman, een eigentijds scheepsmodel.
De verbinding tussen Lemmer en Amsterdam over de Zuiderzee, later IJsselmeer, was tot in de twintigste eeuw de hoofdader voor het handels- en reizigersvervoer tussen Friesland en de Zuidelijke Nederlanden. Voor de vaart over het ruwe water van de Zuiderzee met zeilende beurtschepen waren robuuste en betrouwbare schepen nodig om een veilige en betrouwbare dienstregeling te realiseren. Een schitterend contemporain model van een Lemster beurtman in het Fries Scheepvaart Museum toont één van deze stoere schepen.

Spierkracht van mens en dier als aandrijving.
De roeiboot en de trekschuit zijn bekende voorbeelden van door mens en dier voortbewogen vaartuigen, maar er zijn in het verleden talloze andere toepassingen geweest van spierkracht in veel minder bekende vormen. Veerponten en baggermolens aangedreven door paarden of ossen zijn enkele van de andere voorbeelden die in dit verhaal aan de vergetelheid worden onttrokken.

De rede van Zierikzee, scheepvaart in de vroege zestiende eeuw.
De 16e eeuw is een boeiend tijdperk op velerlei gebied. Ook in maritiem opzicht zijn er belangrijke ontwikkelingen geweest die aan de wieg stonden van de Gouden Eeuw. Bronnen over de scheepvaart uit die periode zijn echter zeldzaam, maar we weten dat in Zeeland in de veertiende, vijftiende en zestiende eeuw de scheepvaart in hoog aanzien stond. Met wat voor schepen de Zeeuwen voeren is helaas minder bekend. Het schilderij van de “Rede van Zierikzee” vertelt ons echter iets meer uit deze boeiende periode van de Nederlandse maritieme geschiedenis.